SỰ GIÚP ĐỠ CỦA VIỆT NAM ĐỐI VỚI CAMPUCHIA VỀ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỪ NĂM 1979 ĐẾN NĂM 1989
DOI:
https://doi.org/10.18173/2354-1067.2026-0054Từ khóa:
Việt Nam, Campuchia, giáo dục và đào tạo, quan hệ đặc biệt Việt Nam - Campuchia, giúp đỡTóm tắt
Bài viết nghiên cứu sự giúp đỡ của Việt Nam đối với Cộng hòa Nhân dân Campuchia về giáo dục và đào tạo trong giai đoạn 1979-1989. Trên cơ sở khai thác tư liệu lưu trữ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III, văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam và các công trình nghiên cứu quốc tế, bài viết tập trung làm rõ bốn vấn đề: thực trạng nền giáo dục Campuchia năm 1979; chủ trương của Việt Nam trong việc giúp đỡ Campuchia; quá trình triển khai các hoạt động hỗ trợ; và kết quả cùng những hạn chế chủ yếu. Nghiên cứu cho thấy sự giúp đỡ của Việt Nam giữ vai trò rất quan trọng trong quá trình phục hồi nền giáo dục Campuchia sau chế độ Khmer Đỏ, đồng thời để lại kinh nghiệm đáng chú ý về viện trợ giáo dục trong bối cảnh hậu chiến và bị bao vây cấm vận.
Tài liệu tham khảo
- Ban Chỉ đạo tổng kết chiến tranh trực thuộc Bộ Chính trị. (2011). Lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Lào - Campuchia (1930-2007). NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
- Ban Tuyên giáo Trung ương. (2017). Lịch sử quan hệ đặc biệt Việt Nam - Campuchia (1930-2010). NXB Chính trị Quốc gia - Sự thật, Hà Nội.
- Bộ Giáo dục. (1981). Kế hoạch hợp tác chi viện với Bộ Giáo dục Cộng hòa Nhân dân Campuchia năm 1981. Hồ sơ số 187, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Bộ Giáo dục. (1985). Kế hoạch thực hiện hiệp nghị kí kết giữa Bộ Giáo dục và Đại học Sư phạm Phnom Penh. Hồ sơ số 213, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Bộ Giáo dục. (1986). Những điểm nổi bật trong tình hình giáo dục Campuchia hiện nay. Hồ sơ số 135, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Bộ Giáo dục. (1987). Thông báo về một số công việc hợp tác với Bộ Giáo dục Campuchia (tháng 12/1987). Hồ sơ số 470, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Bộ Giáo dục. (1987). Ghi lại ý kiến đề xuất (về cơ chế quản lí chuyên gia). Hồ sơ số 231, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Bộ Giáo dục. (1988). Báo cáo tổng kết 10 năm hợp tác giúp bạn CPC trong lĩnh vực đào tạo và bồi dưỡng. Hồ sơ số 100, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Bộ Giáo dục. (1989). Báo cáo tổng kết 10 năm hợp tác và giúp ngành giáo dục Campuchia (1979-1989). Hồ sơ số 477, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Bộ Giáo dục Cộng hòa Nhân dân Campuchia. (1980). Báo cáo tổng kết năm học 1979-1980. Hồ sơ số 239, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Bộ Giáo dục và Đào tạo. (1990a). Bản tóm tắt thành tích của Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 1 (từ tháng 8/1980, tháng 6/1990). Hồ sơ số 132, phông Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Bộ Giáo dục và Đào tạo. (1990b). Bản tóm tắt thành tích của Trường CĐSP Mẫu giáo Trung ương. Hồ sơ số 13, phông Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Chandler, D. (2008). A history of Cambodia (4th ed.). Routledge.
- Clayton, T. (1998). Building the new Cambodia: Educational destruction and construction under the Khmer Rouge, 1975-1979. History of Education Quarterly, 38(1), 1-16. https://doi.org/10.2307/369662
- Clayton, T. (1999). Education under occupation: Political violence, schooling, and response in Cambodia, 1979-1989. Current Issues in Comparative Education, 2(1), 70-79. https://uknowledge.uky.edu/lin_facpub/73
- Clayton, T. (2000). Education and the politics of language: Hegemony and pragmatism in Cambodia, 1979-1989. Comparative Education Research Centre, University of Hong Kong.
- Đảng Cộng sản Việt Nam. (2005). Văn kiện Đảng Toàn tập, Tập 40 (Năm 1979). NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
- Đảng Cộng sản Việt Nam. (2006). Văn kiện Đảng Toàn tập, Tập 42 (Năm 1981). NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
- Đảng Cộng sản Việt Nam. (2007). Văn kiện Đảng Toàn tập, Tập 43 (Năm 1982). NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
- De Walque, D. (2006). The socio-demographic legacy of the Khmer Rouge period in Cambodia. Population Studies, 60(2), 223-231. https://doi.org/10.1080/00324720600684767
- Đoàn A80. (1982). Báo cáo xin ý kiến một số vấn đề trong công tác giúp bạn về giáo dục và đào tạo (17/1/1982). Hồ sơ số 87, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Đoàn chuyên gia giáo dục. (1979). Tội ác của bè lũ Pôn Pốt - Iêng Xary đối với ngành giáo dục. Hồ sơ số 151, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Đoàn Chuyên gia Giáo dục. (1980). Báo cáo tóm tắt tình hình và kết quả năm học 1979-1980. Hồ sơ số 149, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Đoàn Chuyên gia Giáo dục. (1981). Báo cáo tổng kết công tác năm 1980. Hồ sơ số 161, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Đoàn Chuyên gia Giáo dục. (1983a). Báo cáo tổng kết công tác năm 1982. Hồ sơ số 189, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Đoàn Chuyên gia Giáo dục. (1983b). Báo cáo tổng kết công tác năm 1983. Hồ sơ số 190, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Đoàn Chuyên gia Giáo dục. (1984). Bảng tổng kết giáo dục năm 1984 và phương hướng, nhiệm vụ 1985. Hồ sơ số 212, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Đoàn Chuyên gia giáo dục đại học Việt Nam tại Campuchia. (1988). Đánh giá công tác giúp bạn của Đoàn chuyên gia giáo dục đại học Việt Nam tại CHND Kampuchia (23/6/1988). Hồ sơ số 155, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Đoàn Chuyên gia giáo dục (A40). (1981). Báo cáo sơ kết công tác chuyên gia giáo dục tỉnh, thành phố tại Kampuchia. Hồ sơ số 156, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Đoàn Chuyên gia giáo dục tại Campuchia. (1986). Báo cáo về tình hình giáo dục Campuchia. Hồ sơ số 220, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Đoàn chuyên gia giáo dục tại Đại học Sư phạm Phnom Penh. (1988). Báo cáo tổng kết công tác giúp bạn xây dựng Đại học Sư phạm Phnom Penh (1980-1988). Hồ sơ số 466, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Fergusson, L., Bonshek, A., & Le Masson, G. (1995). A descriptive analysis of Cambodian higher education and teacher education from 1979 to the present. Education Research and Perspectives, 22, 132-148.
- Gottesman, E. (2003). Cambodia after the Khmer Rouge: Inside the politics of nation building. Yale University Press.
- Grasse, D. (2023). State terror and long-run development: The persistence of the Khmer Rouge. American Political Science Review, 117(4). https://doi.org/10.1017/S0003055423000382
- Hagai, S., Kitamura, Y., Ratha, K. V., & Brehm, W. C. (2017). Vietnamization and re-Khmerization of political ideologies inside textbooks: Cambodian textbooks during the 1980s. In W. C. Brehm & Y. Kitamura (Eds.), Education and policy in international development. UCL Press. https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/10128432
- Huỳnh, A. D. (1995). Ghi chép về Campuchia 1975-1991. NXB Hà Nội, Hà Nội.
- Kiernan, B. (1996). The Pol Pot regime: Race, power, and genocide in Cambodia under the Khmer Rouge, 1975-79. Yale University Press.
- Lek Hor Tan. (1979). Cambodia's total revolution. Index on Censorship, 8(1), 3-10.
- McNamara, V., & Hayden, M. (Eds.). (2022). Education in Cambodia: From year zero towards international standards (Education in the Asia-Pacific Region, Vol. 64). Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-16-8213-1
- Mysliwiec, E. (1988). Punishing the poor: The international isolation of Kampuchea. Oxfam.
- Ngân, T. T. (2015). Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo Quân tình nguyện và chuyên gia quân sự thực hiện nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia (1979-1989) [Luận văn thạc sĩ, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh].
- NXB Giáo dục. (1988). Tóm tắt thành tích 10 năm hợp tác với Cam Pu Chia. Hồ sơ số 141, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Trần, X. H., & Trần, H. L. (2021). Education and training cooperation Vietnam-Cambodia in the period 1993-2010. Ilkogretim Online, 20(5), 1494-1499. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2021.05.166
- Ủy ban Nhân dân Bình Trị Thiên. (1988). Báo cáo của tỉnh Bình Trị Thiên về việc giúp đỡ Campuchia về giáo dục. Hồ sơ số 467, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Viện Khoa học Giáo dục. (1988). Báo cáo tổng kết 10 năm hợp tác với Cam-pu-chia. Hồ sơ số 915, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Viện Khoa học Giáo dục. (1988). Tổng kết việc hợp tác 10 năm với Cam-pu-chia (tháng 10/1988). Hồ sơ số 916, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Vụ Bổ túc Văn hóa, Bộ Giáo dục. (1988). Báo cáo tổng kết 10 năm giúp Campuchia về xóa mù chữ và bổ túc văn hóa (18/10/1988). Hồ sơ số 90, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Vụ Đào tạo - Bồi dưỡng, Bộ Giáo dục. (1988). Tổng kết tóm tắt những công việc giúp CPC của Vụ Đào tạo - Bồi dưỡng. Hồ sơ số 09, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
- Vụ Hợp tác Quốc tế, Bộ Giáo dục. (1990). Đề cương báo cáo hợp tác quốc tế về giáo dục năm 1989 và dự kiến kế hoạch năm 1990 với Campuchia. Hồ sơ số 476, phông Bộ Giáo dục, Trung tâm Lưu trữ Quốc gia III.
