DIỄN NGÔN QUYỀN LỰC VÀ SỰ KIẾN TẠO CHỦ THỂ TRONG TIỂU THUYẾT ĐẤT TRỜI VẦN VŨ CỦA NGUYỄN MỘT
DOI:
https://doi.org/10.18173/2354-1067.2026-0046Từ khóa:
diễn ngôn, quyền lực, kiến tạo chủ thể, Đất trời vần vũ, Nguyễn MộtTóm tắt
Nghiên cứu này tập trung làm rõ cơ chế vận hành của quyền lực trong tiểu thuyết Đất trời vần vũ của Nguyễn Một dưới lăng kính lí thuyết diễn ngôn của Michel Foucault. Trong tác phẩm, quyền lực được hợp thức hóa qua ba lớp diễn ngôn đan cài: diễn ngôn huyền thoại - tâm linh; diễn ngôn đạo lí cộng đồng và nam quyền; diễn ngôn chính nghĩa - cách mạng. Ba lớp diễn ngôn này phân phối quyền phát ngôn của các nhân vật theo một trật tự bất đối xứng: một bên là chủ thể chiếm lĩnh “chân lí”, định đoạt số phận cộng đồng và một bên là các chủ thể bị tước quyền tự định nghĩa, bị đẩy vào trạng thái câm lặng; trong một số trường hợp, những chủ thể bị trị trong quá trình bị đồng hóa đã trở thành kẻ tái sản sinh bạo lực lên những người yếu thế hơn. Tuy nhiên, bên cạnh diễn ngôn quyền lực, tác phẩm còn kiến tạo diễn ngôn tình yêu và lòng nhân ái như một sự đối trọng, khẳng định sức mạnh tự thân của các giá trị nhân văn trước mọi áp chế. Kết quả nghiên cứu không chỉ mở ra một góc nhìn mới về tác phẩm mà còn góp phần khẳng định tính hữu hiệu của lí thuyết diễn ngôn trong việc giải mã văn học Việt Nam đương đại.
Tài liệu tham khảo
- Brown, G., & Yule, G. (2002). Phân tích diễn ngôn (T. Trần, dịch). NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
- Diệp, Q. B. (2009). Giao tiếp, diễn ngôn và cấu tạo văn bản. NXB Giáo dục, Hà Nội.
- Foucault, M. (1976). The History of Sexuality, Volume One: An Introduction.
- Foucault, M. (1977). Discipline and Punish: The Birth of the Prison. London: Allen Lane.
- Harris, Z. S. (1952). “Discourse Analysis”. Language, 28(1), 1–30.
- Mills, S. (2004). Discourse. Taylor & Francis e-Library (first published 1997). London and New York.
- Nguyễn, H. (2003). Phân tích diễn ngôn - một số vấn đề lí luận và phương pháp. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
- Nguyễn, M. (2019). Đất trời vần vũ. NXB Phụ nữ, Hà Nội.
- Nguyễn, T. N. M. (2012). “Ba cách tiếp cận khái niệm diễn ngôn”. http://www.khoavanhoc-ngonngu.edu.vn/home/index.php?option=com_content&view=article&id=3067%3Aba-cach-tip-cn-khai-nim-din-ngon&catid=94%3Aly-lun-va-phe-binh-vn-hc&Itemid=135&lang=vi (truy cập ngày 12/3/2026).
- Nunan, D. (1998). Dẫn nhập phân tích diễn ngôn (H. M. Hồ & T. Thanh, dịch). NXB Giáo dục, Hà Nội.
- Trần, V. T. (2024). Văn học như một diễn ngôn - Lí thuyết diễn ngôn của M. Foucault và văn học sử Việt Nam. NXB Đại học Sư phạm, Hà Nội.
- Van Dijk, T. A. (1990). “Discourse”. Trong H. Giles & W. P. Robinson (Eds.), Handbook of Language and Social Psychology. John Wiley & Sons.
