“TRĂM NĂM BÀN LẠI TRUYỆN RÁI CON” CỦA LƯU THỦ HOA VÀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU SO SÁNH TRUYỀN THUYẾT ĐINH TIÊN HOÀNG TRONG BỐI CẢNH ĐỒNG VĂN ĐÔNG Á
DOI:
https://doi.org/10.18173/2354-1067.2026-0041Từ khóa:
Đinh Tiên Hoàng, Đông Á, Lưu Thủ Hoa, nghiên cứu so sánh, Trung QuốcTóm tắt
Truyền thuyết Đinh Tiên Hoàng thuộc type (kiểu truyện) Truyện rái con - một type truyền thuyết quen thuộc gắn với các đế vương khởi nghiệp ở khu vực Đông Á. Tuy nhiên, type Truyện rái con của vùng văn hóa Đông Á hầu như chưa được biết đến tại Việt Nam. Xuất thân con của rái cá trong truyền thuyết về Đinh Tiên Hoàng cũng ít được chú ý lí giải dưới góc độ văn hóa. Bài viết “Trăm năm bàn lại Truyện rái con” của Lưu Thủ Hoa (Trung Quốc) cung cấp những thông tin tham khảo giá trị về vấn đề này với nội dung gồm 3 phần: khái quát cấu trúc cốt truyện của type truyền thuyết Truyện rái con; dấu ấn của thuật phong thủy trong cốt truyện và nội hàm lịch sử văn hóa của nó; một vài thảo luận xoay quanh quan điểm của các nhà nghiên cứu dân tộc Triều Tiên và Nhật Bản. Bài viết của ông gợi ra những hướng tư duy về nghiên cứu so sánh truyền thuyết Đinh Tiên Hoàng trong bối cảnh khu vực đồng văn Đông Á trên cơ sở phương pháp nghiên cứu type-motif kết hợp phân tích văn bản cũng như hướng tiếp cận liên khu vực đối với truyền thuyết này, cụ thể là: vấn đề phát sinh học và định vị trục ảnh hưởng (Hán hóa hay Đông Nam Á); vấn đề chủ thể kiến tạo bản kể và cấu trúc các tầng nghĩa chính trị - phong thủy của truyền thuyết.
Tài liệu tham khảo
- Chung, K. V. (2008). Nơi ra đời của truyền thuyết thuộc type Truyện rái con - thử phán đoán về khu vực phát tích của ba truyền thuyết đồng dạng phân bố ở Triều Tiên, An Nam và Trung Quốc. Trong Chung Kính Văn tự tuyển tập (Selected works of Chung Jingwen). NXB Đại học Sư phạm Thủ đô, Bắc Kinh, 252–271 (bản tiếng Trung).
- Chu, H. C. (2005). Nghiên cứu văn bản truyền thuyết thuộc type Truyện rái con của Việt Nam. (A study of Vietnamese texts of the type the story of the otter's son). Nghiên cứu dân tục, (3) (bản tiếng Trung).
- Đặng, N. V. Nguyễn, T. B. Nguyễn, V. H., & Thanh, T. (1972). Những nhóm dân tộc thuộc ngữ hệ Nam Á ở Tây Bắc Việt Nam. NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.
- Kim, Đ. H. (2001). Nguồn gốc kiểu truyện Kẻ đến vào ban đêm. Trong Nghiên cứu so sánh truyện dân gian Triều - Hán (A Comparative Study of Korean–Chinese Folktales). Nxb Dân tộc Liêu Ninh, Thẩm Dương, 115–147 (bản tiếng Trung).
- Lưu, T.H. (2009). “Trăm năm bàn lại Truyện rái con”. Trong Thế giới nghệ thuật truyện dân gian – Lưu Thủ Hoa tự tuyển tập (The Artistic World of Folktales – Selected Works of Liu Shouhua). Nxb Đại học Sư phạm Hoa Trung, Vũ Hán, 219–226 (bản tiếng Trung).
- Lưu, T.H. (2025). Thế giới nghệ thuật truyện dân gian – Lưu Thủ Hoa tự tuyển tập. NXB Hội nhà văn, Hà Nội.
- Matsumoto, N. (1968). Dị bản An Nam về truyền thuyết Truyện rái con (The Annamese Variant of The Story of the Otter's Son). Trong Tōa minzoku bunka ron kō (Studies on East Asian Ethnic Cultures). Seibundō Shinkōsha, 148 (bản tiếng Nhật).
- Nguyễn, T. L. (2019). Tục thờ rái cá ở Nam Bộ. Truy cập ngày 26/02/2026, nguồn https://daidoanket.vn/tuc-tho-rai-ca-o-nam-bo-10127999.html
- Onohara, T. (2002). Khảo truyền thuyết Truyện rái con (Sa Nhật Na dịch). (A Study of The Story of the Otter's Son). Nghiên cứu văn học dân tộc, (3) (bản tiếng Trung).
- Phạm, T. V. (1962). Non nước xứ Quảng. Nhà sách Khai Trí Sài Gòn.
- Phan, K. Q. (2018). Nguồn gốc Trung Quốc của Truyện rái con và sự truyền bá của nó ở Đông Á - thông qua tư liệu mới: tiểu thuyết Mãng nam nhi và truyền kỳ Tú y lang (The Chinese Origin of The Story of the Otter's Son and Its Dissemination in East Asia: New Evidence from the Novel Mang Nan'er and the Chuanqi Xiuyi Lang). Nghiên cứu văn học dân tộc, (3) (bản tiếng Trung).
- Tạ, Đ. (2013). Nguồn gốc người Việt – người Mường. Nxb Tri thức, Hà Nội, 125-128.
- Trần, T. D. (2013). Từ nguyên của “rái cá”. Tạp chí Từ điển học & Bách khoa thư, 5(25), 68–75.
- Trần, T. D. (2019). Việt Nam thế kỉ X: Những mảnh vỡ lịch sử. Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội.
