MỐI QUAN HỆ GIỮA TRUNG ƯƠNG VÀ ĐỊA PHƯƠNG TRONG CƠ CHẾ QUẢN TRỊ VÙNG BIÊN VIỄN PHÍA BẮC DƯỚI TRIỀU LÝ (1009-1226)
DOI:
https://doi.org/10.18173/2354-1067.2026-0029Từ khóa:
Triều Lý, vùng biên viễn phía Bắc, quan hệ trung ương-địa phươngTóm tắt
Bài viết nghiên cứu mối quan hệ giữa trung ương và địa phương đặt trong tác động qua lại giữa chính sách của nhà nước với những yếu tố mang tính đặc thù của vùng biên viễn phía Bắc qua đó làm rõ cơ chế quản trị vùng biên viễn phía Bắc dưới triều Lý (1009-1226). Trên cơ sở khảo cứu nguồn thư tịch cổ của Việt Nam và phân tích các sự kiện lịch sử tiêu biểu, bài viết làm rõ nội hàm của hai yếu tố pháp trị và tự trị cũng như cách thức vận dụng chúng trong thực tiễn quản lí vùng biên viễn dưới triều Lý. Kết quả nghiên cứu cho thấy hoạt động quản trị vùng biên viễn phía Bắc dưới triều Lý được triển khai trên cơ sở kết hợp giữa việc áp dụng pháp trị nhằm khẳng định quyền lực nhà nước với việc thừa nhận các hình thức tự trị nhất định của cộng đồng địa phương và các nhóm dân tộc thiểu số. Mối quan hệ giữa chính quyền trung ương và các lực lượng địa phương không đối lập mà vận động linh hoạt với các trạng thái quy thuận, xung đột và tương hỗ, tùy thuộc vào bối cảnh chính trị - xã hội cụ thể. Qua đó, bài viết góp phần làm rõ đặc điểm của cơ chế quản trị vùng biên viễn dưới triều Lý với mục đích duy trì ổn định xã hội, bảo đảm an ninh biên giới và củng cố quyền lực trung ương trong điều kiện lịch sử đặc thù của Đại Việt thời trung đại.
Tài liệu tham khảo
- Anderson, J. (2007). The rebel den of Nung Tri Cao: Loyalty and identity along the Sino-Vietnamese frontier. Washington University Press (in English).
- Cheng, A. (2022), Nguyễn, T.H dịch. Lịch sử tư tưởng Trung Quốc (Histoire de la pensée chinoise). NXB Thế giới (in French).
- Giản, C. & Nguyễn, H. L. (2004). Đại cương triết học Trung Quốc (Tập 2). NXB Thanh niên.
- Đào, D. A. (2005). Đất nước Việt Nam qua các đời. NXB Văn hóa Thông tin, Hà Nội.
- Đàm, T. U., & Đỗ, T. X. (2022). Nhà nước Lý - Trần với các tộc người miền biên giới phía Bắc. Tạp chí Khoa học và Công nghệ Đại học Thái Nguyên, 227(9), 372-378. https://doi.org/10.34238/tnu-jst.6008
- Khuyết danh. (2005). Trần, Q.V dịch. Việt sử lược. NXB Thuận Hóa, Huế.
- Lê, T. (2009). Trần, K.H dịch. An Nam chí lược. NXB Lao động, Hà Nội.
- Lý, T. Â. (1998). Văn bia chùa Bảo Ninh Sùng Phúc. Tuyên Quang.
- Momoki, S. (2013). Local rule of Đại Việt under the Lý Dynasty: Evolution of a charter polity after the Tang–Song transition in East Asia. Asian Review of World Histories (in English). https://doi.org/10.12773/arwh.2013.1.1.045
- Ngô và nnk (1998). Ngô, Đ.T dịch. Đại Việt sử ký toàn thư (Tập 1). NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.
- Ngô, T. S. (1995). Dương, T.T dịch. Đại Việt sử ký tiền biên. NXB Hồng Bàng - Trung tâm Văn hóa Ngôn ngữ Đông Tây, Hà Nội.
- Nguyễn, M. T. (2019). Tổ chức bộ máy nhà nước quân chủ Việt Nam (từ năm 939 đến năm 1884). NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.
- Nguyễn, Q. Â. (2024). Thành lập và thay đổi địa danh, địa giới đơn vị hành chính trong lịch sử Việt Nam (Tập 1). NXB Chính trị Quốc gia Sự thật.
- Nguyễn, Q. N và nnk (2022). Vương triều Lý (1009-1226). NXB Hà Nội, Hà Nội.
- Nguyễn, T. H., & Đặng, T. L. H. (2020). Cống phẩm trong mối quan hệ giữa địa phương và chính quyền trung ương dưới triều Lý (1009-1225). Tạp chí Khoa học Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, 65(5), 140–152.
https://vjol.info.vn/index.php/DHSPHN/article/view/56850#:~:text=10.18173/2354-1067.2020-0036
- Phan, H. C. (2006). Viện Sử học dịch. Lịch triều hiến chương loại chí. NXB Giáo dục, Hà Nội.
- Phan, H. L. và nnk. (2012). Lịch sử Việt Nam (Tập 1). NXB Giáo dục Việt Nam, Hà Nội.
- Phạm, Đ. A. (2023a). Mô hình tổ chức nhà nước ở Việt Nam thế kỉ X–XIX. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
- Phạm, Đ. A. (2023b). Cơ cấu hành chính và tổ chức quản lí địa phương thời Lý - Trần (thế kỉ XI-XIV). NXB Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội.
- Quốc sử quán triều Nguyễn. (2006). Phạm, T.Đ dịch. Đại Nam nhất thống chí (Tập IV). NXB Thuận Hóa, Huế.
- Trần, T. V. (2008). Thiết chế bộ máy chính quyền nhà nước thời Lý (1010-1225). Nghiên cứu Lịch sử, (6), 40-49. https://vjol.info.vn/hists/article/view/5606
- Yu, I. (2011). Hệ thống luật pháp triều Lý và triều Trần của Việt Nam: Mối quan hệ giữa “Đường luật” và “Lê triều hình luật”. Nghiên cứu Lịch sử, (1), 8-31.
