TỰ SỰ HỌC NHÂN HỌC ĐÔ THỊ TRONG THỊ DÂN TIỂU THUYẾT CỦA NGUYỄN VIỆT HÀ
DOI:
https://doi.org/10.18173/2354-1067.2026-0045Từ khóa:
Tự sự học, nhân học đô thị, tiểu thuyết, Nguyễn Việt HàTóm tắt
Bài viết tiếp cận Thị dân tiểu thuyết từ góc độ tự sự học nhân học đô thị. Kết quả nghiên cứu cho thấy trên bình diện nội dung, tác phẩm đã kiến tạo “cộng đồng tự sự” liên chủ thể, nơi các thị dân cùng tham gia kể về đời sống của mình, qua đó làm hiển lộ sự đứt gãy và thương thảo “mã gen văn hoá” của Hà Nội trong bối cảnh đô thị hiện đại. Các lập trường khác nhau của thị dân không chỉ phản ánh sự khác biệt thế hệ mà còn tạo nên một trường đối thoại đa thanh, được tổ chức thông qua giọng điệu giễu nhại và ý thức phản tư của người kể chuyện. Trên bình diện hình thức, nhân học đô thị vận hành như một nguyên lí tổ chức truyện kể thông qua người kể chuyện thị dân với thủ pháp trượt điểm nhìn trần thuật và kết cấu lắp ghép. Thủ pháp trượt điểm nhìn cho phép các trải nghiệm đô thị được biểu đạt từ nhiều vị thế khác nhau, trong khi kết cấu lắp ghép với hiệu ứng đan cài và đồng hiện đã tái hiện đô thị như một không gian đa tầng của kí ức và ý thức. Qua đó, truyện kể không chỉ phản ánh mà còn tham gia vào quá trình kiến tạo ý nghĩa văn hoá đô thị.
Tài liệu tham khảo
- Booth, W. C. (1983). The rhetoric of fiction (2nd ed.). University of Chicago Press.
- Cao, K. L. (2022). Tự sự học nhân học văn hoá: Hành trình kiến tạo những “cộng đồng tự sự”. Nghiên cứu Văn học, (7), 3–20.
- Cao, K. L. (Chủ biên). (2025). Tự sự học hậu kinh điển ở Việt Nam: Những chuyển đổi hệ hình trong nghiên cứu truyện kể (Tập 1). NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.
- Đặng, V. V., & Vi, T. T. (2024). Cảm thức hậu hiện đại về con người trong tiểu thuyết Nguyễn Việt Hà. Tạp chí Khoa học Trường Đại học Thủ Dầu Một, 73(6), 94–102.
- Hannerz, U. (1980). Exploring the city: Inquiries toward an urban anthropology. Columbia University Press.
- Herman, D. (2009). Narrative ways of worldmaking. In S. Heinen & R. Sommer (Eds.), Narratology in the age of cross-disciplinary narrative research (pp. 71–87). Walter de Gruyter.
- Maggio, R. (2014). The anthropology of storytelling and the storytelling of anthropology. Journal of Comparative Research in Anthropology and Sociology, 5(2). http://compaso.eu
- Mai, A. T. (2017). Tiếp cận tác phẩm Nguyễn Huy Thiệp từ nhân học văn hóa (Luận án tiến sĩ). Đại học Sư phạm Hà Nội.
- Müller-Funk, W. (2008). Die Kultur und ihre Narrative: Eine Einführung. Culture and its narratives: An introduction]. Springer. (in German).
- Nguyễn, V. H. (2025). Thị dân tiểu thuyết. NXB Trẻ, TP Hồ Chí Minh.
- Nguyễn, H. D. (2025). Nhân học đô thị và kí ức đời thường: Đọc Sài Gòn thị thành hoang dại của Khải Đơn qua không gian cửa hàng tiện lợi. Tạp chí Khoa học Xã hội và Nhân văn, 11(5), 653–667. https://doi.org/10.33100/vjossh.2025.11.5.4
- Nguyễn, T. H. H. (2017). Cấu trúc đối thoại trong tiểu thuyết Nguyễn Việt Hà. Tạp chí Sông Hương. http://tapchisonghuong.com.vn/tap-chi/c373/n25578/Cau-truc-doi-thoai-trong-tieu-thuyet-Nguyen-Viet-Ha.html
- Nünning, A. (2012). Narrativist approaches and narratological concepts for the study of culture. In D. Bachmann-Medick, H. Carl, W. Hallet, & A. Nünning (Eds.), Concepts for the study of culture (pp. 145–185). De Gruyter.
- Phạm, M. Q. (2026). Văn xuôi Việt Nam thời hiện đại nhìn từ nhân học văn hóa (Luận án tiến sĩ). Học viện Khoa học Xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam.
- Phan, T. H. T. (2026). Siêu tiểu thuyết và Khải huyền muộn của Nguyễn Việt Hà. HNUE Journal of Science: Social Sciences, 71(1), 125–133. https://doi.org/10.18173/2354-1067.2026-0012
- Trần, M. T. (2025). Diễn ngôn về thị dân trong "Thị dân tiểu thuyết" của Nguyễn Việt Hà. https://lyluanphebinh.vn/tin-tuc/tac-gia-tac-pham/3699/dien-ngon-ve-thi-dan-trong-thi-dan-tieu-thuyet-cua-nguyen-viet-ha
