BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU TẠI MIỀN NÚI TÂY BẮC TRUNG BỘ: NHẬN THỨC VÀ CÁC GIẢI PHÁP THÍCH ỨNG (TRƯỜNG HỢP XÃ XUÂN THÁI, TỈNH THANH HÓA)
DOI:
https://doi.org/10.18173/2354-1067.2026-0052Từ khóa:
Biến đổi khí hậu, nhận thức, thích ứng, miền núi Bắc Trung Bộ, xã Xuân TháiTóm tắt
Nghiên cứu đánh giá tác động của biến đổi khí hậu và thực tiễn thích ứng tại xã Xuân Thái, tỉnh Thanh Hóa, khu vực đại diện cho miền núi Tây Bắc Trung Bộ, thông qua dữ liệu phỏng vấn, khảo sát 75 hộ gia đình và phân tích thống kê. Kết quả chỉ ra sự phân hóa rủi ro sinh kế rõ rệt: nông nghiệp chịu sự tác động trực tiếp của thiên tai (thoái hóa, sạt lở đất), trong khi lĩnh vực phi nông nghiệp đối mặt với tổn thương do giao thông và chuỗi cung ứng bị gián đoạn. Về thích ứng, nghiên cứu làm nổi bật tính thích ứng bị động khi cộng đồng chủ yếu dựa vào các biện pháp chuyển đổi sinh kế linh hoạt, ngắn hạn (40,3%) nhưng lại phụ thuộc vào đầu tư công đối với các giải pháp công trình hạ tầng phòng vệ (29,7%). Từ đó, bài báo đề xuất chiến lược nâng cao năng lực chống chịu dựa trên việc phát huy nguồn vốn tự nhiên và văn hóa bản địa (quản lí rừng bền vững, du lịch cộng đồng), với sự hỗ trợ kiên cố hóa hệ thống hạ tầng thiết yếu từ chính quyền.
Tài liệu tham khảo
- Adger, W. N., Arnell, N. W., & Tompkins, E. L. (2005). Successful adaptation to climate change across scales. Global Environmental Change, 15(2), 77–86. https://doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2004.12.005
- Bộ TN&MT. (2021). Báo cáo Tình trạng Môi trường Quốc gia giai đoạn 2016–2020. NXB Dân trí. https://moit.gov.vn/upload/2005517/fck/files/20211108_Bao_cao_HTMT_2016-2020_F_a4980.pdf
- Bộ TN&MT. (2025). Báo cáo kế hoạch quốc gia thích ứng với biến đổi khí hậu giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 (cập nhật). https://unfccc.int/sites/default/files/resource/NAP_Vietnam_2025_VN.pdf
- Bùi, T. M., Nguyễn, H. T., Lê, T. H., & Trần, V. D. (2021). Đánh giá tính dễ bị tổn thương sinh kế do biến đổi khí hậu đối với người dân huyện Định Hóa, tỉnh Thái Nguyên. TNU Journal of Science and Technology, 226(17), 98–106. https://doi.org/10.34238/tnu-jst.5149
- Casse, T., Milhøj, A., & Nguyen, T. P. (2015). Vulnerability in North-Central Vietnam: Do natural hazards matter for everybody. Natural Hazards, 79, 2145–2162. https://doi.org/10.1007/s11069-015-1952-y
- Đỗ, T. N., Huỳnh, T. L., & Vũ, T. H. (2023). Chiến lược sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu của hộ gia đình ở vùng ven biển Bắc Trung Bộ. Tạp chí Khoa học Biến đổi khí hậu, 26, 1–8. https://vjol.info.vn/index.php/TCKHBDKH/article/download/82084/69995
- Gedamu, A., Addisu, S., Alemayhu, G., Kessete, N., & Khan, D. H. (2023). Crop production in northwestern Ethiopian highlands under changing climate. International Journal of Climatology, 43, 1–16. https://doi.org/10.1002/joc.8175
- Ho, T.-M.-H., Phan, V.-T., Le, N.-Q., & Nguyen, Q.-T. (2010). Extreme climatic events over Vietnam from observational data and RegCM3 projections. Climate Research, 49, 87–100. https://doi.org/10.3354/cr01021
- Huynh, P. T., Le, N. D., Le, S. T., & Nguyen, H. X. (2021). Vulnerability of Fishery-Based Livelihoods to Climate Change in Coastal Communities in Central Vietnam. Coastal Management, 49(3), 275–292. https://doi.org/10.1080/08920753.2021.1899927
- IPCC. (2022). Climate Change 2022: Impacts, Adaptation, and Vulnerability. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/9781009325844
- Malhi, Y., Franklin, J., Seddon, N., Solan, M., Turner, M. G., Field, C. B., & Knowlton, N. (2020). Climate change and ecosystems: threats, opportunities and solutions. Philosophical Transactions of the Royal Society B: Biological Sciences, 375(1794), 1–8. https://doi.org/10.1098/rstb.2019.0104
- Mekonen, A. A., & Berlie, A. B. (2021). Rural Household’s Livelihood Vulnerability to Climate Variability and Extremes: A Livelihood zone-based Approach in the Northeastern Highlands of Ethiopia. Ecological Processes, 10(5), 1–23. https://doi.org/10.1186/s13717-021-00313-5
- Ngo, T. H., Trinh, T. L., Nguyen, K. N., & Tran, T. H. (2024). Impact of Climate Change and Natural Disasters on Livelihoods in Northern Mountainous Regions of Vietnam: A view from Dien Bien Province. VNU Journal of Science: Earth and Environmental Sciences, 40(4), 43–55. https://doi.org/10.25073/2588-1094/vnuees.5110
- Nguyễn, H. S., Lưu, T. A., & Nguyễn, Đ. M. (2021). Thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng. Tạp chí Cộng sản điện tử. https://www.tapchicongsan.org.vn/media-story/-/asset_publisher/V8hhp4dK31Gf/content/thich-ung-voi-bien-doi-khi-hau-va-bao-ve-moi-truong-theo-tinh-than-nghi-quyet-dai-hoi-xiii-cua-dang
- Nguyễn, T. B. (2025). Giải pháp đảm bảo sinh kế bền vững cho cư dân nông thôn vùng Tây Nam Bộ trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Tạp chí Nghiên cứu Tài chính Kế toán, 282, 48–51. https://tapchitckt.hvtc.edu.vn/tabid/1631/baibao/324/title/giai-phap-dam-bao-sinh-ke-ben-vung-cho-cu-dan-nong-thon-vung-tay-nam-bo-trong-boi-canh-bien-doi-khi-hau/Default.aspx
- Ojo, T., & Baiyegunhi, L. (2020). Determinants of climate change adaptation strategies and its impact on the net farm income of rice farmers in south-west Nigeria. Land Use Policy, 95. https://doi.org/10.1016/j.landusepol.2019.04.007
- Smeets, E., & Weterings, R. (1999). Environmental indicators: Typology and overview. European Environment Agency. https://www.eea.europa.eu/en/analysis/publications/tec25
- Tran, T. H. (2020). Vietnam’s policies on climate change: practical implementation and some challenges. Journal of Southwest Jiaotong University, 55(4), 1–11. https://doi.org/10.35741/issn.0258-2724.55.4.25
- Trần, T. T., Nguyễn, T. T., Nguyễn, V. V., Mai, V. T., & Nguyễn, T. H. (2021). Dự báo tác động của biến đổi khí hậu đến vùng Bắc Trung Bộ giai đoạn 2016–2030. Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường. https://nnmt.net.vn/du-bao-tac-dong-cua-bien-doi-khi-hau-den-vung-bac-trung-bo-giai-doan-2016-2030
- UBND huyện Như Thanh. (2023). Báo cáo tình hình phát triển kinh tế - xã hội năm 2022; Phương hướng nhiệm vụ năm 2023.
- UBND tỉnh Thanh Hóa. (2020). Kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu của tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050.
- Vo, T. A., & Tran, T. K. (2022). Climate change and rural vulnerability in Vietnam: An analysis of livelihood vulnerability index. Human and Ecological Risk Assessment: An International Journal, 28(4), 326–353. https://doi.org/10.1080/10807039
- World Bank. (2022). Vietnam Country Climate and Development Report. Washington DC. https://vepg.vn/wp-content/uploads/2022/07/CCDR-Full-report_01.07_FINAL-1.pdf
