TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ TRỒNG VÀ CHẾ BIẾN CÀ PHÊ Ở VIỆT NAM
DOI:
https://doi.org/10.18173/2354-1067.2026-0035Từ khóa:
Cà phê, Việt Nam, trồng, chế biếnTóm tắt
Việc tổng quan các nghiên cứu về trồng và chế biến cà phê tại Việt Nam cho thấy những khoảng trống về nội dung, hướng tiếp cận, phương pháp nghiên cứu cần được bổ sung. Bài báo này đã phát hiện ra những khoảng trống sau: (1) các nghiên cứu về kĩ thuật và mô hình canh tác phù hợp trong bối cảnh biến đổi khí hậu và trong thời kỳ hội nhập; các nghiên cứu về tích hợp chuỗi giá trị bền vững, nâng cao giá trị gia tăng của cà phê thông qua ứng dụng công nghệ cao; (2) các nghiên cứu định lượng, nghiên cứu thực tiễn tại địa phương làm cơ sở khoa học cho việc ra quyết định chính sách; (3) các nghiên cứu tận dụng lợi thế tại địa phương để xây dựng thương hiệu cà phê đặc sản và phát triển cà phê theo hướng đa giá trị.
Tài liệu tham khảo
- Aerts, R., Hundera, K., Berecha, G., Gijbels, P., Baeten, M., Mechelen, M V., Hermy, M., Muys, B., & Honnay, O. (2011). Semi-forest coffee cultivation and the conservation of Ethiopian Afromontane rainforest fragments. Forest Ecology and Management, 1034-1041. https://doi.org/10.1016/J.FORECO.2010.12.025
- Antônio Namorato, P, Fernandes, N C P., Samara, M B., Rodrigo, F S., Maila, A S., Gustavo, F S., Jucelino, S L., Leonidas, C S., Flavio, H S R., Aldir, C M F., Gerado, C O., & Bruno, M S. (2025). Deep tillage improves the rhizosphere environment in rainfed coffee cultivation on dense Cambisols through plant-soil interaction. Rhizosphere, 34. https://doi.org/10.1016/j.rhisph.2025.101080
- Bùi, H Đ. (1973). Nông học đại cương. NXB Nông nghiệp, Hà Nội
- Bùi, Đ H., Bùi, Đ P H., & Trần, Q H. (2021). Các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định ƯDCNC trong sản xuất cà phê vùng Tây Nguyên. Tạp chí Khoa học Đại học Cần Thơ, 57, 204-214. https://doi.org/10.22144/ctu.jvn.2021.129
- Đặng, H T. (2018). Liên kết KT giữa sản xuất, chế biến và tiêu thụ cà phê bền vững - NC tại tỉnh Sơn La. Đại học KT Quốc dân
- Đỗ, T N T. (2019). Du lịch canh nông: bản sắc văn hóa trong mô hình cà phê sạch gắn với sự phát triển du lịch bền vững của người K’Ho Cil tại thị trấn Lạc Dương, huyện Lạc Dương, tỉnh Lâm Đồng. Tạp chí Phát triển Khoa học và Công nghệ - Khoa học Xã hội và Nhân văn, 3(4), 172-181. https://doi.org/10.32508/stdjssh.v3i4.528
- Februadi, B., Olly, S H., Andi, D., Firzan, N., Harapan, H., Talha, B E., & Jesus, S G. (2021). From Plantation to Cup: Changes in Bioactive Compounds during Coffee Processing. Foods. https://doi.org/10.3390/foods10112827
- Frederic, G., Lison, M., Edgado, A., Philippe, C., Melanie, B., Jose, M H., Pierre, M., Jean, B., Eveline, D., & Clement, P. (2019). Starmaya: The First Arabica F1 Coffee Hybrid Produced Using Genetic Male Sterility. Frontiers in Plant Science. https://doi.org/10.3389/fpls.2019.01344
- Hoàng, M D., & Trần, T H. (2022). Kiểm soát chất lượng đối với chế biến cà phê theo ISO 22000:2018 tại Việt Nam. Tạp chí Công Thương, 1, 195-202
- Hoàng, H L., Lê, T H S., Phan, V H., Đinh, T N T., & Lê, T C N. (2020). Thực trạng cơ giới hóa trong canh tác cà phê và mô hình canh tác cà phê đa thân theo hướng cơ giới hóa. Tạp chí Khoa học Công nghệ Nông nghiệp Việt Nam, 3, 41-46
- Krippendorff. (2004). Content analysis: An introduction to its methodology. Thousand Oaks: Sage Publications
- Kleinwächter, M., & Dirk, S. (2010). Influence of drying on the content of sugars in wet processed green Arabica coffees. Food Chemistry, 119(2), 500-504. https://doi.org/10.1016/j.foodchem.2009.06.048
- Lương, M T., & Thái, A H. (2024). Ảnh hưởng của các yếu tố KTXH đến thu nhập của nông hộ trồng cà phê ở huyện Đắk Đoa, tỉnh Gia Lai. Tạp chí Khoa học Tây Nguyên, 18, 85-92
- Meira Borém, F., & Tavares de Andrade, E. (2019). Drying and Roasting of Cocoa and Coffee. Florida: CRC Press. https://doi.org/10.1201/9781315113104-6
- Monente, C., Pena, M P., Bravo, J., & Vitas, A I. (2014). Coffee and spent coffee extracts protect against cell mutagens and inhibit growth of food-borne pathogen microorganisms. Journal of Functional Foods, 12, 365-374. https://doi.org/10.1016/j.jff.2014.12.006
- Ngô, T H Y., Phạm, A T., Bùi, T H T., Lưu, N T., & Lỳ, T N. (2025). Đánh giá thích nghi sinh thái để phát triển cây cà phê Arabica ở huyện Mai Sơn, tỉnh Sơn La. Tạp chí Khoa học Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, 70(2), 100-110. https://doi.org/10.18173/2354-1067.2025-0024
- Nguyễn, D M. (2016). Giải pháp hoàn thiện năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp sản xuất và tiêu thụ cà phê trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng. Đại học Đà Lạt
- Nguyễn, H S., & Phan, T O. (2023). Công nghệ chế biến trà, cà phê và ca cao. NXB Trường Đại học Nam Cần Thơ
- Nguyễn, M T., Nguyễn, V T., & Lê, T. (2012). Địa lí KT-XH đại cương. NXB Đại học Sư phạm
- Nguyễn, P L., & Nguyễn, H D. (2020). Đánh giá hiệu quả KT sản xuất cà phê ứng dụng công nghệ tưới tiết kiệm ở vùng Tây Nguyên: NC điển hình ở huyện Cư M’gar, tỉnh Đắk Lắk. Tạp chí Khoa học Nông nghiệp Việt Nam, 18(6), 454-462
- Nguyễn, V Đ. (2005). Cây cà phê Việt Nam. NXB Nông nghiệp, Hà Nội
- Nguyễn, V T., & Đỗ, T M Đ. (2000). Địa lí KT Việt Nam. NXB Giáo dục
- Nguyễn, T H., Bùi, T T T., & Trần, V M. (2011). Micropropagation of Coffea by somatic embryogenesis cultures technique. Academia Journal of Biology, 64-75
- Nguyễn, T H. (2015). Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn phát triển mô hình chế biến cà phê bền vững ở Tây Nguyên. Đại học Tây Nguyên
- Nguyễn, T T. (2022). Phân tích chuỗi giá trị cà phê Arabica ở tỉnh Lâm Đồng. Đại học Cần Thơ
- Pereira, G V M., Ensei, N., Vanete, T S., Adriane, B P M., Adenise, L W., & Carlos, R S. (2015). Conducting starter culture-controlled fermentations of coffee beans during on-farm wet processing: Growth, metabolic analyses and sensorial effects. Food Research International, 75, 348-356. https://doi.org/10.1016/j.foodres.2015.06.027
- Poltronieri, P., & Rossi, F. (2016). Challenges in Specialty Coffee Processing and Quality Assurance. Challenges, 1-22. https://doi.org/10.3390/challe7020019
- Pham, T T., Phan, X L., Đào, C T., & Trần, M T. (2013). Hiện trạng canh tác và hiệu quả sản xuất cà phê trên đất đỏ bazan huyện Krông Năng, tỉnh Đắk Lắk. Tạp chí Khoa học và Phát triển, 5, 713-721
- Phan, T T T., & Nguyễn, T H. (2017). Mối liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị sản phẩm cà phê khu vực Tây Nguyên. Tạp chí Khoa học và Công nghệ, 2(111), 114-117
- Quintero, G I P. (2014). Development of Controlled Fermentation Processes to Add Value to Coffee Quality. The 25th International Conference on coffee of ASIC.
- Reetsch, A. (2022). Integration of Organic Farm Waste into Smallholder Banana-Coffee-Based Farming Systems in the Kagera Region, NW Tanzania. Stuttgart: University of Hohenheim. https://doi.org/10.13140/RG.2.2.26570.85445
- Rodríguez, J P., Ana, I M M., Carlos, R P., Javier, H., & Juan, C C. (2021). IoT-Agro: A smart farming system to Colombian coffee farms. Computers and Electronics in Agriculture, 190. https://doi.org/10.1016/j.compag.2021.106442
- Sánchez-Reinoso, A D., Edgar, A P., Leonardo, L., & Hermann, R D. (2023). The application of coffee pulp biochar improves the physical properties. Journal of Soil Science and Plant Nutrition, 23, 2512-2524. https://doi.org/10.1007/s42729-023-01208-4
- Saewan, N. (2022). Effect of coffee berry extract on anti-aging for skin and hair - in vitro approach. Cosmetics, 9(2), 66. https://doi.org/10.3390/cosmetics9030066
- Santana, L S., Gabriel, A S F., Sthefany, A S., Jessica, E L D. (2022). Precision coffee growing: A review. Coffee Science. https://doi.org/10.25186/v17i.2007
- Sử, T T H. (2018). Nâng cao giá trị sản phẩm cà phê tại Tây Nguyên. Hội thảo khoa học quốc gia Phát triển KT-XH vùng Tây Nguyên.
- Tổng cục Thống kê. (2023). Niên giám thống kê 2023. NXB Thống kê, Hà Nội
- Tổng cục Hải quan. (2022)
- Trần, Đ V. (2025). Địa lí phát triển bền vững nông nghiệp và nông thôn Việt Nam. Học viện Nông nghiệp Việt Nam
- Trần, T M S., Lê, H L., & Phạm, M T. (2024). Tổng quan ứng dụng khoa học và công nghệ trong sản xuất và chế biến cà phê. Tạp chí Khoa học và Công nghệ Lâm nghiệp, 13, 81-88
- Từ, T G., & Nguyễn, P T. (2021). Sử dụng hàm sản xuất Cobb-Douglas phân tích tác động của các yếu tố đầu vào đến năng suất cà phê tỉnh Đắk Lắk. Tạp chí Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, 13, 148-153
- Viện Khoa học Kĩ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên. (1985). Kĩ thuật trồng cà phê. Viện Khoa học Kĩ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên
- Viện Khoa học Kĩ thuật Nông nghiệp miền Nam. (1988). Kĩ thuật trồng, chăm sóc và chế biến cà phê. Viện Khoa học Kĩ thuật Nông nghiệp miền Nam
- Vũ, T T. (2012). Vai trò nhà nước trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh ngành cà phê. Tạp chí Công thương, 5(140), 47-56
- Wellman, F L. (1961). Coffee: Botany, Cultivation, and Utilization. Leonard Hill Limited, London
- Vossen, H., Benoît, B., & André. (2015). Next generation variety development for sustainable production of arabica coffee (Coffea arabica L.): A review. International Journal of Plant Breeding, 243-256. https://doi.org/10.1007/s10681-015-1398-z
- Zambolim, L., Eveline, T C., Oliveiro, G F., Gustavo, H S., Tumoro, S., Antonio, A P., Antonio, C B O., Abraao, C V F., Carlos, H C., & Andre, R R. (2024). Breeding programs against coffee leaf rust in Brazil: A review. Journal of Agricultural Science, 5, 61-74. https://doi.org/10.5539/jas.v16n5p61
