HỆ TRI THỨC VĂN HÓA BIỂN VIỆT NAM: NHẬN DIỆN, ĐẶC TRƯNG, GIÁ TRỊ

Các tác giả

  • Nguyễn Văn Kim Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội, Việt Nam

DOI:

https://doi.org/10.18173/2354-1067.2026-0001

Từ khóa:

Tri thức, tri thức văn hóa biển, không gian phân bố, đặc trưng hệ tri thức biển Việt Nam

Tóm tắt

Trong lịch sử, hầu hết các vương quốc, nhà nước sinh thành trên không gian lãnh thổ Việt Nam đều là những quốc gia gắn liền với biển. Nhiều nền văn hóa ở cả ba miền Bắc - Trung - Nam cũng được hình thành ở vùng ven sông, ven biển và trên các hải đảo, quần đảo. Nghiên cứu vị trí địa lí, xác định tiềm năng, các nguồn tài nguyên tự nhiên, nhân văn… của Việt Nam, càng ngày người ta càng nhận thấy tầm quan trọng của biển với các kế hoạch, chiến lược phát triển. Có thể khẳng định, biển là nhân tố hợp thành, kiến tạo nên cấu trúc, đặc tính văn hóa, xã hội và tầm vóc của dân tộc Việt Nam. Bài viết tập trung làm rõ nhận thức, quan điểm của Đảng, Nhà nước về biển, văn hóa biển; khái niệm tri trức, tri thức văn hóa biển, nội hàm, không gian phân bố chủ đạo của hệ tri thức ấy; chủ thể sáng tạo và đặc trưng, giá trị độc đáo, tinh thần sáng tạo của hệ tri thức, văn hóa biển Việt Nam.

Tài liệu tham khảo

[1] Viện Nghiên cứu Đông Nam Á, (1998). Biển và người Việt cổ. NXB Văn hóa, Hà Nội.

[2] Hội đồng Di sản Văn hóa Quốc gia, (2015). Văn hóa biển đảo - Bảo vệ và phát huy giá trị. NXB Thế giới, Hà Nội.

[3] NV Kim & NM Dũng (đồng chủ biên), (2015). Việt Nam truyền thống kinh tế - văn hóa biển. NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

[4] NC Bền (chủ biên), (2019). Văn hóa biển đảo Việt Nam - Tổng quan văn hóa biển đảo Việt Nam. NXB Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội.

[5] TT Loan (chủ biên), (2019). Văn hóa biển đảo Việt Nam - Văn hóa biển đảo vùng Đông Bắc Bộ. NXB Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội.

[6] PL Oanh, (2019). Văn hóa biển đảo Việt Nam - Văn hóa biển đảo vùng Tây Nam Bộ. NXB Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội.

[7] BQ Thắng, (2019). Văn hóa biển đảo Việt Nam - Văn hóa biển đảo Phú Quốc. NXB Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội.

[8] BH Sơn, (2019). Văn hóa biển đảo Việt Nam - Quản lí văn hóa biển đảo Việt Nam. NXB Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội.

[9] Viện Nghiên cứu Văn hóa, (2019). Văn hóa biển miền Trung trong xã hội đương đại. NXB Thế giới, Hà Nội.

[10] Đảng Cộng sản Việt Nam, (2007). Văn kiện Hội nghị lần thứ tư Ban chấp hành Trung ương Khóa X. NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.

[11] Đảng Cộng sản Việt Nam, (2018). Văn kiện Hội nghị lần thứ tám Ban chấp hành Trung ương Khóa XII. Văn phòng Trung ương Đảng, Hà Nội.

[12] NQ Ngọc, (2022). Hoàng Sa - Trường Sa chủ quyền của Việt Nam: Tư liệu và sự thật lịch sử. NXB Hà Nội, Hà Nội.

[13] PH Quân, (2014). Hoàng Sa – Trường Sa: Nghiên cứu từ sử liệu Trung Quốc. NXB Văn hóa – Văn nghệ, Hà Nội.

[14] Quốc hội Nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam, (2013). Luật Khoa học và Công nghệ, số 29/2013/QH 13.

[15] NV Kim, (2016). Vân Đồn - Thương cảng quốc tế của Việt Nam. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.

[16] Ủy ban Nhân dân tỉnh Hải Hưng - Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, (1994). Phố Hiến. Sở Văn hóa, Thông tin - Thể thao Hưng Yên, Hưng Yên.

[17] NQ Ngọc & NV Kim (chủ biên), (2018). Biển với lục địa - vai trò và mạng lưới giao lưu ở lưu vực các dòng sông miền Trung. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.

[18] NV Chuyên, (2020). Các thương cảng ven biển Bắc Trung Bộ thế kỷ X-XIX. NXB Thế giới, Hà Nội.

[19] Ủy ban Quốc gia Hội thảo quốc tế, (1990). Đô thị cổ Hội An. NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.

[20] Alfred TM, (2012). Ảnh hưởng của sức mạnh trên biển đối với lịch sử, 1660-1783. NXB Tri thức, Hà Nội.

[21] Trường Đại học KHXH&NV - Đại học Quốc gia Hà Nội, (2017). Việt Nam trong hệ thống thương mại châu Á thế kỷ XVI-XVII. NXB Thế giới, Hà Nội.

[22] LTM Dung & ĐH Sơn (chủ biên), (2018). Khảo cổ học biển đảo Việt Nam - Tiềm năng và triển vọng. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.

[23] NĐ Thịnh (chủ biên), VQ Trọng, NP Châm & PQ Phương, (2000). Văn hóa Dân gian làng ven biển. NXB Văn hóa Dân tộc, Hà Nội.

[24] ND Thiệu, (2002). Cộng đồng ngư dân ở Việt Nam. NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.

[25] NĐ Thịnh, (2006). Văn hóa, văn hóa tộc người và văn hóa Việt Nam. NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.

[26] NV Kim (chủ biên), (2011). Người Việt với biển. NXB Thế giới, Hà Nội.

[27] NV Kim, (2019). Biển Việt Nam và các mối giao thương biển. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.

[28] ND Thiệu (chủ biên), (2022). Biển đảo Việt Nam từ góc nhìn Nhân học. NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.

[29] J.B. Piétri (Đỗ Thái Bình dịch), (2015). Thuyền buồm Đông Dương. NXB Trẻ, Tp. Hồ Chí Minh.

[30] NV Sửu (chủ biên), (2020). Nhân học ngành khoa học về con người. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.

[31] DV Huy, (2023). Người Hoa ở Việt Nam - Thời kì nhà Nguyễn trước Pháp thuộc. NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.

[32] LTM Dung, (2017). Sa Huỳnh - Lâm Ấp - Champa thế kỷ V trước Công nguyên đến thế kỷ V sau Công nguyên (Một số vấn đề khảo cổ học). NXB Thế giới, Hà Nội.

[33] Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, (2008). Văn hóa Óc Eo & Vương quốc Phù Nam. NXB Thế giới, Hà Nội.

[34] BM Trí, NG Đối & NKT Kiên (đồng chủ biên), (2022). Văn hóa Óc Eo - Những phát hiện mới về Khảo cổ học tại di tích Óc Eo - Ba Thê và Nền Chùa. NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.

[35] NV Kim, (2023). Vai trò, cấu trúc và tính chất quốc tế của thương cảng Hội An. Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, số 4 (564), 3-17.

[36] NV Ban, (2016). Về các lái - Tri thức dân gian đi biển của người Việt. NXB Văn hóa Dân tộc, Hà Nội.

[37] NT Lợi, (2014). Một góc nhìn về Văn hóa biển. NXB Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, Tp. Hồ Chí Minh.

[38] J.B. Piétri, (2003). Ba loại thuyền buồm ven biển Đông Dương ít được biết. Tạp chí Xưa và Nay, số 134, 30-32.

[39] VH San, (2003). Vịnh Bắc Bộ nơi mở đầu hàng hải. Tạp chí Xưa và Nay, số 131, 26-30.

[40] HV Tấn (chủ biên), (1994). Văn hóa Đông Sơn ở Việt Nam. NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.

[41] HV Tấn, (2020). Theo dấu các văn hóa cổ. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.

[42] Li Tana, (2024). A Maritime Vietnam from Earliest times to the Nineteenth Century. University Press, Cambridge.

[43] NĐ Thịnh & N Việt, (1984). Thuyền bè truyền thống Việt Nam (Đặt một số vấn đề dưới góc độ Dân tộc học). Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, số 4(82), 48-55.

[44] NV Kim, (2024). Óc Eo - Phù Nam: Đặc tính lịch sử, di sản và các giá trị văn hóa. Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, 2(573), 3-19 và 3(573), 3-10.

[45] Ngô Sỹ Liên và các sử thần thời Hậu Lê, (1993). Đại Việt sử ký toàn thư. Tập 2. NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.

[46] LQ Đôn, (1962). Vân Đài loại ngữ. NXB Văn hóa, Hà Nội.

[47] LQ Đôn, (1962). Vân Đài loại ngữ. NXB Văn hóa, Hà Nội.

[48] Viện Văn hóa Nghệ thuật Quốc gia Việt Nam, (2024). Lê Quý Đôn - Cuộc đời và Sự nghiệp. NXB Thế giới, Hà Nội.

[49] HH Nga & NV Hảo, (2002). Hạ Long thời tiền sử. Ban Quản lí vịnh Hạ Long, Quảng Ninh.

[50] NT Oanh, (2024). Lĩnh Nam chích quái (Khảo luận, dịch chú). NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.

[51] NV Kim, (2024). Các nguồn hàng và thương phẩm của Đàng Trong, in trong: Trung tâm Quản lí Bảo tồn Di sản Hội An, Hương liệu, thổ sản Hội An, Quảng Nam. NXB Đà Nẵng, Đà Nẵng.

Tải xuống

Đã Xuất bản

2026-01-27

Số

Chuyên mục

Bài viết

Cách trích dẫn

Văn Kim, N. (2026). HỆ TRI THỨC VĂN HÓA BIỂN VIỆT NAM: NHẬN DIỆN, ĐẶC TRƯNG, GIÁ TRỊ. Journal of Science Social Science, 71(1), 3-17. https://doi.org/10.18173/2354-1067.2026-0001