TIẾP CẬN NGHĨA LIÊN NHÂN Ở CẤP ĐỘ CÚ: SO SÁNH LÍ THUYẾT TÌNH THÁI VÀ NGỮ PHÁP CHỨC NĂNG HỆ THỐNG
DOI:
https://doi.org/10.18173/2354-1067.2026-0020Từ khóa:
nghĩa liên nhân, siêu chức năng liên nhân, tương tác, ngôn ngữ học miêu tảTóm tắt
Bài viết so sánh hai khung lí thuyết phân tích nghĩa liên nhân ở cấp độ cú là Tình thái của Palmer (1986) và Ngữ pháp Chức năng hệ thống của Halliday (1994). Chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu từ góc nhìn định tính, bao gồm: tổng hợp, phân tích và so sánh. Kết quả nghiên cứu cho thấy các điểm tương đồng và khác biệt của hai trường phái lí thuyết này trong việc tiếp cận cú. Điểm tương đồng bao gồm: cả hai đều quan tâm đến các thành phần động từ của cú; cả hai đều xem nghĩa liên nhân gắn liền với con người trong giao tiếp. Điểm khác biệt bao gồm: thứ nhất, lí thuyết Tình thái bắt nguồn từ ngữ pháp truyền thống, cho rằng tình thái là phạm trù ngữ pháp của động từ, trong khi NPCNHT bắt nguồn từ chức năng luận và cho rằng nghĩa liên nhân bao gồm một hệ thống phức hợp nhiều yếu tố; thứ hai, lí thuyết Tình thái xem nghĩa liên nhân mang tính đơn chiều, trong khi NPTCNHT xem nghĩa liên nhân mang tính song chiều.
Tài liệu tham khảo
- C Cloran, (1994). Rhetorical units and decontextualisation: An enquiry into some relations of context, meaning, and grammar. Monographs in Systemic Linguistics, 6. Nottingham: School of English Studies, Nottingham University.
- Cao Xuân Hạo, (1991). Tiếng Việt: sơ thảo ngữ pháp chức năng (tập 1). NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.
- CE Ford, BA Fox & SA Thompson, (2003). Social interaction and grammar. In: M Tomasello (ed.), The new psychology of language, p. 119-144. Psychology Press.
- FR Palmer, (1986). Mood and modality. Cambridge University Press. https://doi.org/10.1017/CBO9781139165693
- FR Palmer, (2019). Mood and modality (translated and annotated by Nguyễn Văn Hiệp, Phan Trang & Nguyễn Khánh Hà). Vietnam National University Press, Hanoi. (in Vietnamese)
- G Wells, (1981). Language as interaction. Learning through interaction: The study of language development, 22-72.
- Hoàng Trọng Phiến, (2008). Ngữ pháp tiếng Việt - Câu. NXB Đại học Quốc gia, Hà Nội.
- MAK Halliday & CMIM Matthiessen, (2014). Halliday's introduction to functional grammar (4th ed.). Routledge. https://doi.org/10.4324/9780203431269
- MAK Halliday, (1980). Text semantics and clause grammar: Some patterns of realization>. Department of Linguistics, University of Sydney.
- MAK Halliday, (1994). Dẫn luận ngữ pháp chức năng (2nd ed.). Edward Arnold.
- MAK Halliday, (2001). Dẫn luận ngữ pháp chức năng (translated by Hoàng Văn Vân). NXB Đại học Quốc gia, Hà Nội.
- MAK Halliday, (2004). An introduction to functional grammar (3rd ed.). Oxford University Press.
- Nguyễn Văn Hiệp, (2008). Cơ sở ngữ nghĩa phân tích cú pháp. NXB Giáo dục, Hà Nội.
- Phạm Hùng Việt, (2003). Trợ từ trong tiếng Việt hiện đại. NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.
- Traugott, E. C., (2011). Modality from a historical perspective. Language and Linguistics Compass, 5(6), 381–397. https://doi.org/10.1111/j.1749-818X.2011.00280.x
