KHUYẾN NGHỊ KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN VÙNG CHUYÊN CANH VÀ CHỈ DẪN ĐỊA LÍ CÀ PHÊ ARABICA TẠI TỈNH SƠN LA
DOI:
https://doi.org/10.18173/2354-1067.2026-0016Từ khóa:
AHP, coffea Arabica, GIS, Mai Sơn, MCDM, vùng chuyên canh, chỉ dẫn địa líTóm tắt
Nghiên cứu đã tích hợp hệ thống thông tin địa lí (GIS) và phương pháp phân tích thứ bậc (AHP) nhằm đánh giá thích nghi sinh thái của cây cà phê Arabica tại khu vực Mai Sơn, tỉnh Sơn La. Bản đồ thích nghi sinh thái được xây dựng và kiểm chứng với độ chính xác đạt 88%. Kết quả cho thấy 44,9% diện tích có mức thích nghi cao (S1) và 32,6% diện tích có mức thích nghi trung bình (S2), tạo cơ sở khoa học để xác định 65.735 ha vùng định hướng phát triển chuyên canh theo ba mức ưu tiên; và đề xuất mở rộng không gian chỉ dẫn địa lí cà phê Arabica (46,32% diện tích tự nhiên). Kết quả nghiên cứu góp phần làm rõ vai trò của bản đồ thích nghi sinh thái trong phát triển vùng chuyên canh và chỉ dẫn địa lí cà phê Arabica ở tỉnh Sơn La.
Tài liệu tham khảo
[1] Báo điện tử tiếng nói Việt Nam (2024), “Cà phê Sơn La giữ giá cao ngay từ đầu vụ thu hoạch”, truy cập ngày 09-04-2025, tại trang web https://vov.vn/thi-truong/gia-ca-phe/ca-phe-son-la-giu-gia-cao-ngay-tu-dau-vu-thu-hoach-post1127216.vov.
[2] Bộ Xây dựng (2022),”Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về số liệu điều kiện tự nhiên dùng trong xây dựng chủ biên”.
[3] Cục Sở hữu trí tuệ - Bộ Khoa học và Công nghệ (2023), “Chỉ dẫn địa lí – Di sản thiên nhiên và văn hóa Việt”, Hà Nội.
[4] Địa chí Sơn La (2020). NXB Chính trị quốc gia Sự thật.
[5] NTP Hảo, (2023), “Vai trò của chỉ dẫn địa lí trong việc gia tăng giá trị kinh tế nông sản Việt Nam”. Kinh tế và Dự báo.
[6] Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La (2021), “Quyết định phê duyệt đề án phát triển vùng nguyên liệu cà phê gắn với chế biến, bảo vệ môi trường trên địa bàn tỉnh Sơn La”, Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La, Sơn La, truy cập ngày 09/01-2026, tại trang web https://thuvienphapluat.vn/van-ban/Thuong-mai/Quyet-dinh-331-QD-UBND-2021-De-an-Phat-trien-vung-nguyen-lieu-ca-phe-bao-ve-moi-truong-Son-La-469490.aspx.
[7] Ủy ban nhân dân tỉnh Sơn La, (2023). “Báo cáo tổng hợp quy hoạch tỉnh Sơn La thời kì 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050”.
[8] Viện Quy hoạch và Thiết kế Nông nghiệp - Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, (2010), “Quy trình đánh giá đất sản xuất nông nghiệp phục vụ quy hoạch sử dụng đất cấp huyện TCVN 8409:2010”, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Hà Nội.
[9] NX Vững & NT Cường, (2023). “Tích hợp GIS và AHP đánh giá thích hợp tự nhiên đất trồng cây cà phê vối tại huyện Cư M'gar, tỉnh Đắk Lắk”. Tạp chí Khoa học Tây Nguyên, 63(17). https://doi.org/10.5281/zenodo.10799899
[10] World Trade Organization. “Hiệp định về các khía cạnh liên quan đến thương mại của quyền sở hữu trí tuệ (TRIPS)”, World Trade Organization, truy cập ngày 09-04-2025, tại trang web https://trungtamwto.vn/upload/files/wto/4-cac-hiep-dinh-co-ban/19-Phu%20luc%201C%20-%20TRIPs.pdf.
[11] Productive Partnerships in Agriculture Project (PPAP) (2016), The Papua New Guinea Coffee Handbook, 2nd Edition, ed, Coffee Industry Corporation (CIC).
[12] Abigaba D, Chemura A, Gornott C. et al, (2024). The potential of agroforestry to buffer climate change impacts on suitability of coffee and banana in Uganda. Agroforest Syst 98, 1555–1577 (2024). https://doi.org/10.1007/s10457-024-01025-3
[13] Tran TMC & et al, (2020), “Assessment of physical land suitability by GIS-based fuzzy AHP for rubber plantation at the Nam Dong district, Thua Thien Hue province”. Journal of Vietnamese Environment,12(2):108-113. DOI:10.13141/jve.vol12.no2.pp108-113
[14] Cássia Gabriele Dias, Fabrina Bolzan Martins và Minella Alves Marti, (2024). “Climate risks and vulnerabilities of the Arabica coffee in Brazil under current and future climates considering new CMIP6 models”. Science of the Total Environment. 907(10), 167753. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2023.167753
[15] Nzeyimana I, Hartemink AE, Geissen V, (2016), Correction: GIS-based multi-criteria analysis for Arabica coffee expansion in Rwanda. PLOS ONE 11(2): e0149239. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0149239
[16] Thomas L.Saaty, (1990), “How to Make a Decision: The Analytic Hierarchy Process”, Institute for Operations Research and the Management Sciences, 48(1), 9-26, https://doi.org/10.1016/0377-2217(90)90057-I
[17] Nigussie W, et al, (2024). “Enhancing Coffee Agroforestry Systems Suitability Using Geospatial Analysis and Sentinel Satellite Data in Gedeo Zone, Ethiopia”, Sensors. 24(19).
[18] Pham Y, Reardon-Smith K, Mushtaq, S. et al, (2019). The impact of climate change and variability on coffee production: a systematic review. Climatic Change 156, 609–630. https://doi.org/10.1007/s10584-019-02538-y.
[19] Eric Rahn và các cộng sự. (2013). Climate change adaptation, mitigation and livelihood benefits in coffee production: where are the synergies?. Mitigation and Adaptation Strategies for Global Change.
[20] Zhang S, Liu X, Wang X, et al, (2021). Evaluation of coffee ecological adaptability using Fuzzy, AHP, and GIS in Yunnan Province, China. Arab J Geosci 14, 1366. https://doi.org/10.1007/s12517-021-07795-9
[21] Lorençone JA, de Oliveira Aparecido LE, Lorençone PA. et al, (2025). Agricultural zoning of Coffea arabica in Brazil for current and future climate scenarios: implications for the coffee industry. Environ Dev Sustain 27, 4143–4166. https://doi.org/10.1007/s10668-023-04066-3
[22] Thomas L. Saaty, (1980). The Analytic Hierarchy Process. McGraw-Hill, New York.
