“BÓC LỘT VÀ KIỂM SOÁT”: CHÍNH SÁCH THỰC DÂN CỦA PHÁP TẠI HẢI DƯƠNG CUỐI THẾ KỈ XIX - ĐẦU THẾ KỈ XX
DOI:
https://doi.org/10.18173/2354-1067.2026-0008Từ khóa:
Hải Dương, chính sách cai trị, khai thác thuộc địa, phong trào yêu nướcTóm tắt
Bài viết tập trung nghiên cứu chính sách cai trị của Pháp tại Hải Dương từ cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, trong bối cảnh tỉnh nằm dưới chế độ “bảo hộ” theo các Hiệp ước Harmand (1883) và Patenôtre (1884). Qua đó, bài viết làm rõ hệ thống chính sách cai trị về chính trị, quân sự, kinh tế và văn hóa nhằm tăng cường kiểm soát và bóc lột một cách hiệu quả hơn. Trên cơ sở phân tích, so sánh tư liệu tiếng Pháp và tiếng Việt, kết hợp phương pháp lịch sử - logic, bài viết chỉ ra cơ chế vận hành của bộ máy cai trị. Kết quả cho thấy Pháp thiết lập hệ thống thống trị toàn diện, kiểm soát chặt đời sống chính trị - xã hội. Hải Dương trở thành trung tâm khai thác kinh tế quan trọng ở Bắc Kỳ, tạo bối cảnh cho sự chuyển biến của các phong trào yêu nước ở Hải Dương giai đoạn trước năm 1930.
Tài liệu tham khảo
[1] Histoire militaire de l’Indochine des débuts à nos jours, (1922). Imprimerie d’Extrême-Orient.
[2] Piglowski (A), (1930). Histoire de la Garde Indigène de L’Annam-Tonkin, Tome I, Hanoi.
[3] Marr DG, (1971). Vietnamese Anticolonialism (1885–1925). University of California Press, California.
[4] Dillemann, (1973). La province de Hải Dương (Tỉnh Hải Dương), Vũ Nhật Cao dịch. Thư viện Khoa học Tổng hợp Hải Hưng (ĐC.91/312 – Thư viện Hải Dương).
[5] VH Phúc (chủ biên), (2003). Lịch sử Việt Nam từ 1858 đến 1896. NXB Khoa học Xã hội, Hà Nội.
[6] Tỉnh ủy – Hội đồng nhân dân – Ủy ban Nhân dân tỉnh Hải Dương, (2008). Địa chí Hải Dương, Tập III. NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
[7] Tỉnh ủy – Hội đồng nhân dân – Ủy ban Nhân dân tỉnh Hải Dương, (2021). Lịch sử Hải Dương, Tập III (từ năm 1883–1945). NXB Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội.
[8] PT Tuyết, (2010). Đô thị Hải Dương thời thuộc địa (1883–1945). Luận án Tiến sĩ Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.
[9] CT Thủy, (2016). Kinh tế nông nghiệp tỉnh Hải Dương thời kì 1883–1945. Luận án Tiến sĩ Lịch sử, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội.
[10] Fourniau C, (1989). Annam – Tonkin 1885–1896: Lettrés et paysans vietnamiens face à la conquête coloniale. L’Harmattan, Paris.
[11] DK Quốc, (1999). Việt Nam những sự kiện lịch sử (1858–1918). NXB Giáo dục, Hà Nội.
[12] VV Tỉnh, (1970). “Những thay đổi địa lí các tỉnh Bắc Kỳ trong thời Pháp thuộc”. Tạp chí Nghiên cứu Lịch sử, số 133, 43–51.
[13] Lanessan JL, (1899). L’Indochine Française. Paris.
[14] TT Thúy, (1996). Đồn điền của người Pháp ở Bắc Kỳ (1884–1914). NXB Thế giới, Hà Nội.
[15] HT Dung, (2003). Chế độ thuế của thực dân Pháp ở Bắc Kỳ từ 1897 đến 1945. NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
[16] TV Giàu, ĐX Lâm, NV Sự & ĐH Vận, (1961). Lịch sử Cận đại Việt Nam, Tập II. NXB Giáo dục, Hà Nội.
[17] NP Quang, (1995). Việt Nam Cận đại những sử liệu mới, Tập I. NXB TP. Hồ Chí Minh.
[18] Trung tâm Lưu trữ quốc gia I. Phông Phủ Thống sứ Bắc Kỳ, Hồ sơ 37582, tờ số 2.
[19] Yves Henry, (1932). Kinh tế nông nghiệp Đông Dương, Hoàng Đình Bình dịch. Phòng tư liệu Khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội & Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội.
[20] Tóm tắt lịch sử về tỉnh Hải Dương. Lưu tại Thư viện tỉnh Hải Dương.
[21] Trung tâm Lưu trữ quốc gia I. Rapports économiques de la province de Hải Dương des mois de janvier 1906 à juin 1909, Hồ sơ số 58-01.
