TRUYỆN KIỀU NÔM, TIẾNG VIỆT VÀ CHỮ QUỐC NGỮ - VẤN ĐỀ NGÔN NGỮ VÀ CHỮ VIẾT Ở CUỐI THẾ KỈ XIX - ĐẦU THẾ KỈ XX QUA ỨNG XỬ VỚI TRUYỆN KIỀU Ở NAM BỘ - Nho Thìn, Trần (Tạp chí Khoa học Trường Đại học Sư phạm Hà Nội: Khoa học Xã hội, 2026)
Vấn đề chữ quốc ngữ và tiếng Việt đã được nêu lên rất sớm ở Nam Bộ, từ cuối thế kỉ XIX, đầu thế kỉ XX. Báo chí và văn học quốc ngữ ở Nam Bộ đã chứng minh sự thuận tiện và cần thiết thay thế các văn tự Hán, Nôm. Nhưng một công việc quan trọng và cấp bách đồng thời đặt ra là chứng minh sự giàu có của tiếng Việt đủ cho văn học quốc ngữ phát triển. Trong nhiều hướng biện luận, giới trí thức Nam Bộ đã nghĩ đến tiếng Việt trong Truyện Kiều. Một số công trình nghiên cứu quan trọng về lịch sử chữ quốc ngữ tuy có nói đến Trương Vĩnh Ký và Huình Tịnh Của(*), song chưa có một nhà nghiên cứu nào nêu vấn đề hai vị này sử dụng tiếng Việt của Truyện Kiều để phổ biến chữ quốc ngữ. Bài viết lần đầu tiên khảo sát các hoạt động chính theo hướng này: Trương Vĩnh Ký phiên âm từ bản Kiều chữ Nôm ra quốc ngữ (1875) và đưa bản quốc ngữ đầu tiên này vào dạy ở trường thông ngôn; Huỳnh Tịnh Của dùng nhiều ngữ liệu Truyện Kiều để biên soạn tự điển tiếng Việt đầu tiên Đại Nam quấc âm tự vị; và hoạt động giải thích từ ngữ Truyện Kiều trên báo chí Nam Bộ.