BỘ MÁY QUẢN LÍ LÀNG XÃ VÀ MỘT SỐ PHONG TỤC TẬP QUÁN CỦA NGƯỜI VIỆT Ở HUYỆN CẨM KHÊ, TỈNH PHÚ THỌ (QUA KHẢO CỨU MỘT SỐ VĂN BẢN HƯƠNG ƯỚC CẢI LƯƠNG LÀNG SƠN NGA, KHỔNG TƯỚC, TẠ XÁ, TĂNG XÁ, YÊN DƯỠNG) - Duy Bính, Nguyễn; Minh Anh, Phan (Tạp chí Khoa học Trường Đại học Sư phạm Hà Nội: Khoa học Xã hội, 2025)
Sau khi căn bản hoàn thành việc bình định về mặt quân sự ở Việt Nam, thực dân Pháp đã tiến hành thực hiện khai thác thuộc địa. Làng xã Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong đời sống xã hội, là nơi mang tính tự trị, khép kín lâu đời. Vì vậy, chính quyền thuộc địa đã thi hành chính sách “Cải lương hương chính” với tham vọng can thiệp, khống chế vào công việc nội bộ của làng xã. Công cuộc cải lương hương chính trải qua ba giai đoạn bắt đầu từ năm 1921 và kết thúc vào năm 1945 trên hầu hết các địa phương ở Bắc Kì trong đó có huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ. Thực dân Pháp bắt các làng xã phải thay đổi bộ máy quản lí của mình theo các nghị định và mẫu hương ước thực dân Pháp ban hành. Tuy nhiên, mỗi làng lại có những phong tục tập quán khác nhau. Chính vì vậy, trong bài viết này chúng tôi sẽ giới thiệu về bộ máy quản lí làng xã, tập trung làm sáng tỏ một số phong tục được đưa vào quy định của hương ước là: Hôn nhân, khao vọng và tang ma qua hương ước cải lương.